Triadyczność Peirce'a

Podstawowa triada Peirce'owska ustanawiająca meta-strukturę, według której budowane są pozostałe triady, to Pierwsze, Drugie, Trzecie. W liście do lady Welby z 12 października 1904 definiuje je następująco, w sposób elegancki i zwięzły, choć może nie idealnie przejrzysty:

1. Pierwsze jest kategorią bycia tego, co jest takie jakie jest samo przez się i bez związku z czymkolwiek innym.
2. Drugie jest kategorią bycia tego, co jest takie jakie jest w odniesieniu do czegoś drugiego ale w oderwaniu od jakiegokolwiek trzeciego.
3. Trzecie jest kategorią bycia tego, co jest takie jakie jest poprzez ustanowienie relacji między czymś drugim a czymś trzecim.

Przykładem Pierwszego są doznawane jakości (ale w oderwaniu od sytuacji ich doświadczenia). Przykładem takiej podstawowej jakości może być kolor, np. czerwona barwa doświadczana sama w sobie (nie jako atrybut przypisywany konkretnemu obiektowi). Przejawami Drugiego są wszelkie relacje diadyczne, takie jak faktyczne interakcje między konkretnymi obiektami w świecie. Trzecie dotyczy systemiczności, czyli opisaniu relacji poprzez ogólną regułę czy prawo. Z konieczności opisuje już nie pierwotne jakości, nie fizyczne obiekty i zjawiska, ale zjawiska mentalne.

Być może kategorie Peirce mogą rzucić światło na odczuwalny rozdźwięk między metodami jakościowymi a ilościowymi. Metody jakościowe koncentrują się na Pierwszym w tym sensie, że starają się być wierne jednostkowości badanego obiektu. Starają się znaleźć charakterystyczne dla niego jakości, nie boją się też indywidualnego doświadczenia badacza. Metody ilościowe w naturalny sposób korzystają z Drugiego – liczby są szczególnym przykładem relacji porządkującej elementy w zbiorze. Porównując obiekty ilościowo zaciera się ich indywidualny charakter poprzez umieszczenie na wspólnej skali. Ciekawą obserwacją jest, że wyjaśnienia budowane w ramach Drugiego mają charakter bottom-up lecz nie top-down: poprzez diadyczne oddziaływania wielu par obiektów może wyłonić się struktura, ale nie można pokazać, w jaki sposób ta ogólna struktura ogranicza pojedyncze oddziaływania. Do tego rodzaju wyjaśnień potrzebne jest właśnie Trzecie, które zadziała na mocy ogólnego systemowego prawa aplikowalnego w konkretnej sytuacji.