Metabolizm energetyczno-informacyjny

Antoni Kępiński sprzeciwiał się modelom procesów psychicznych inspirowanych urządzeniami technicznymi (cybernetyczna czarna skrzynka, przetwarzanie informacji typu wyjście-wyjście). Zamiast tego proponował model inspirowany procesami biologicznymi, w szczególności metabolizmem komórki. Jest w tym bliski autopoiezie Maturany i Vareli. Metabolizm informacyjny polega na przyswajaniu informacji o świecie zgodnie z potrzebami organizmu, wbudowywanie ich w swoją własną wewnętrzną strukturę i wykorzystywanie tych struktur do orientacji w świecie i działania. Co ważne granica między metabolizmem informacyjnym a metabolizmem energetycznym jest płynna, oba wpływają na siebie, dowolna interakcja ze światem stanowi część metabolizmu energetyczno-informacyjnego. Skuteczna nawigacja w świecie w ramach metabolizmu informacyjnego powinna usprawniać metabolizm energetyczny.

W modelu Kępińskiego można wyróżnić dwie fazy metabolizmu informacyjnego:

1. Pierwsza faza metabolizmu to faza orientacji, przyjęcia orientacji „od” lub „do”, reakcji afektywnych, nadających zabarwienie interakcji ze światem. Często wartościowania nadawane podczas pierwszej fazy metabolizmu informacyjnego pozostają nieuświadomione.
2. Druga faza to faza refleksji, analizy, racjonalizacji, decyzji. Ta faza jest związana ze świadomymi procesami.

Można szukać analogii między fazami metabolizmu informacyjnego a teorią Systemów I i II.

Wszystkie poziomy metabolizmu energetyczno-informacyjnego wiążą się z tworzeniem wartości:

1. Metabolizm energetyczny wiąże się z wartościami biologicznymi, np. instynktem przetrwania i instynktem przedłużenia gatunku.
2. Pierwsza faza metabolizmu informacyjnego wiąże się z wartościami emocjonalnymi (np. poczucie winy, osobista sympatia do kogoś).
3. Druga faza metabolizmu informacyjnego wiąże się z wartościami społeczno-kulturowymi i intelektualnymi (np. sprawiedliwość, zasada wolności słowa).

Koncepcja metabolizmu energetyczno-informacyjnego wydaje się bardzo dobrze korespondować z teoriami enaktywnymi. Ma ciekawy kontekst aplikacyjny: Kępiński jako praktykujący psychiatra odwoływał się do tej koncepcji przy próbie wyjaśnienia różnych zaburzeń psychicznych. Interesował się też kwestiami etycznymi i społecznymi.