====== Dynamika vs statyka ======

Dychotomię dynamika-statyka można ją uznać za jedno z podstawowych rozróżnień metafizycznych. Historycznie uwypukla się, gdy  porównujemy filozofię [[Heraklit|Heraklita]] i [[Parmenides|Parmenidesa]]. Rozróżnienie dynamicznego i statycznego punktu widzenia ma znaczenie dla rozważań nad naturą języka, opisu i metodologii badań naukowych.

Próbując opisać przejawy dynamiki i statyki, szybko odkrywamy podstawowe różnice między nimi. Konwencjonalny język sam bazuje na statycznych strukturach, w związku z czym pozwala opisywać bezpośrednio jedynie inne statyczne struktury. W celu opisu dynamiki wprowadzamy pojęcie zmiany jako różnicy (statycznych) stanów pomiędzy wyróżnionymi punktami w czasie – to stanowi podstawową definicję systemu dynamicznego. Choć teoretycznie taki opis można dowolnie uszczegóławiać, intuicyjnie wydaje się on ograniczony. Z drugiej strony można argumentować, że jako żywe organizmy funkcjonujemy w na wskroś dynamicznym świecie. Nasze doświadczenie na podstawowym poziomie jest dynamiczne, a statyczne elementy wyłaniają się jako abstrakcje.

Podsumowując: w języku ujmujemy statykę bezpośrednio, a dynamikę pośrednio. W przeżywanym doświadczeniu dotykamy dynamiki bezpośrednio, a statyki pośrednio. Uzasadnia to traktowanie dynamiki i statyki raczej jako różnych – i komplementarnych – perspektyw niż jako ostrych przeciwieństw.

===== Substancja vs proces  =====

Tradycyjna metafizyka substancji przyjmuje jako pierwotny statyczny punkt widzenia. Przypisuje realne istnienie obiektom składającym się z określonej substancji i posiadających konkretne własności. Pozostałe zjawiska traktuje jako manifestację interakcji obiektów. Zwolennicy metafizyki procesu doceniają dynamikę i uznają realność procesów jako takich. [[https://www.lehigh.edu/~mhb0/mhb0.html|Mark Bickhard]] twierdzi, że przyjęcie metafizyki procesu jest konieczne, żeby mówić o prawdziwej emergencji – w metafizyce substancji cała przyczynowość jest zawłaszczana przez najniższe poziomy opisu zjawiska i wyższe poziomy nie mogą realnie wpływać na niższe. Dzięki metafizyce procesu i emergencji wyjaśnienia naukowe nie muszą redukować wszystkich zjawisk jedynie do oddziaływań fizycznych obiektów, możliwe jest włączenie kategorii takich jak normy i wartości.

Odmianę metafizyki procesu prezentuje [[Robert M. Pirsig]] jako metafizykę jakości (//metaphysics of quality//). Wprowadza on rozróżnienie między jakością dynamiczną a statyczną, gdzie dynamiczną jakość uznaje za źródłową i niedefiniowalną. Pirsig obwinia statyczną metafizykę substancji o wprowadzanie nazbyt sztywnych rozgraniczeń typu podmiot i przedmiot, subiektywne i obiektywne, dusza i ciało.

===== Teoria systemów dynamicznych =====

W teorii systemów dynamicznych dostrzega się konieczność mówienia jednocześnie o procesach i ich organizacji. Stabilna organizacja procesu dostarcza niezmienników koniecznych do wyróżnienia struktury bez odwoływania się do obiektów czy substancji. W [[ogólna teoria systemów|ogólnej teorii systemów]] Ludwig Bertalanffy proponował wyjaśnienia zjawisk oparte na organizacji (//top-down//) jako komplementarne względem wyjaśnień opartych na dynamice procesu (//bottom-up//).

Podstawowy aparat matematyczny systemów dynamicznych – równania różniczkowe – również pokazuje konieczność podwójnego opisu: zachowanie układu opisywane jest przez równania dynamiki oraz określone warunki brzegowe. Te drugie mogą być interpretowane jako struktury wyższego poziomu, ograniczające dynamikę na niższym poziomie.

===== Socjonika =====

W [[socjonika|socjonice]] dychotomia dynamika-statyka jest jednym z szeregu nakładających się podziałów określających strategie przetwarzania bodźców o różnej charakterystyce (elementy metabolizmu informacyjnego). Pojawia się tam ciekawe powiązanie tych dwóch punktów widzenia ze stopniem wyodrębnienia granic w percepcji świata. Cytując [[http://socjonika.net/#!Elementy_informacyjne|Socjonika.net]]:

»
[...] statyczny punkt widzenia składa się z wyodrębnionych „obszarów” opisywanych jakimiś stosunkowo stałymi cechami i zależnościami pomiędzy nimi, co pozwala na łatwe wyodrębnienie zbioru stałych charakterystyk dotyczących danego zagadnienia, natomiast dynamiczny z ciągów zdarzeń przechodzących jedne w drugie bez wyraźnych granic i zlewających się ze sobą, co pozwala na łatwe ich odniesienie do kolejnych zmian.
«

Opis korzystający ze statycznego języka będzie bardziej ostry, konkretny, zubożający kontekst, a opis starający się lepiej ująć dynamizm bardziej rozmyty, płynny, z bogatszym kontekstem. W szczególności, dążąc do oddania dynamiki w opisie, stopniowo zacierają się granice pomiędzy:
  * formą a treścią,
  * procesem a rezultatem procesu,
  * autorem a wypowiedzią.